¤1. De monografie Tobeen.

 

1a. De Nederlandse editie van de monografie TOBEEN, Eigenzinnig kubist, po‘tisch realist, Rosella Huber-Spanier (2012), is te koop voor Û9,90 bij Tialda (ramsj.nl) en Steven Sterk Amsterdam (020 7401090).

 

1b. Errata bij de Nederlandse editie van de monografie.

p. 15,  laatste alinea: ÔschildersĠ i.p.v. ÔschilderĠ.

p. 47,  laatste alinea: Ô17, avenueĠ i.p.v. ÔrueĠ.

p. 59,  een na laatste alinea: Ô1911Ġ i.p.v. Ô1912Ġ

p. 67,  laatste alinea: huisnummer Ô79,Ġ ontbreekt aan Ôrue de DunkerqueĠ.

p. 86,  fig. 111: ÔLe port, cat. 2Ġ i.p.v. ÔLe port de Dunkerque, cat. 26Ġ.

p. 86,  fig. 112: ÔLe port de Dunkerque, cat. 26Ġ i.p.v. ÔLe port, cat. 2Ġ.

p.117, laatste alinea: ÔparallleĠ i.p.v. ÔparallleĠ.

 

2a. LĠŽdition franaise de la monographie TOBEEN, Un pote du cubisme, Rosella Huber-Spanier (2012), est en vente chez La Bouquinerie des Arcades, 19 rue Gambetta, 09200 Saint Girons (tŽl. 05 61 66 58 56). 

 

2b. Errata ˆ lĠŽdition franaise de la monographie.

p. 5,  ÔSalon des IndŽpendantsĠ au lieu de ÔSalon dĠAutomneĠ.

p. 9,  la note 1: ÔGoikoetxeaĠ au lieu de ÔGoikoetxaĠ.

p. 13,  le premier alinŽa : ÔregardaitĠ au lieu de ÔdonnaitĠ. 

p. 15,  le premier alinŽa: Les pins au soleil couchant au lieu de Les pins au soleil.

p. 44,  le deuxime alinŽa, la citation doit tre : ÒMon cher ami, Me voici rentrŽ ˆ Paris.. Adieu Soleil, air, Mer... Il faut besogner vite et bien... Dans 3 semaines je dois prŽsenter au salon dĠAutomne la toile que je commence.Ó

p. 48,  le troisime alinŽa : Les premires expositions ˆ prŽsenter ses Ïuvres ont lieu en 1909 et 1910 ˆ Bordeaux. En 1909, au Salon dĠAutomne de la SociŽtŽ des Artistes Girondins, on peut voir cinq de ses tableaux (e.a. Fte dĠUrrugne et Pauvres vieilles maisons et deux dessins. En 1910, ˆ Bordeaux, Tobeen montre ˆ la 58ste exposition du Salon des Amis des Arts, La baie de Saint-Jean-de-Luz et Soir dĠAutomne. Mai 1910, Tobeen participe ˆ Paris ˆ lĠexposition rŽgionale, organisŽe par les Artistes de la Gascogne, Cercle international des Arts, Boulevard Raspail.

p. 55,  le deuxime alinŽa : ÔGuillaume ApollinaireĠ au lieu de ÔilĠ.

p. 59,  le deuxime alinŽa : ÔLes Tendances NouvellesĠ au lieu de ÔLes TendancesĠ.

p. 59,  le deuxime alinŽa : ÔSilhouettes et portraitsĠ au lieu de ÔSilhouettes etĠ.

p. 59,  le deuxime alinŽa, la citation : Ôla force de la nature de ces animauxĠ au lieu de Ôla force de ces animauxĠ.

p. 59,  le cinquime alinŽa : Ô1911Ġ au lieu de Ô1912Ġ.

p. 60:  Ôca 1912Ġ au lieu de Ô1913Ġ. Et: Ô1859Ġ au lieu de Ô1959Ġ

p. 67,  la citation : Ôme rŽforma nĵ 2 immŽdiatementĠ au lieu de Ôme rŽforma immŽdiatementĠ.

p. 80,  le deuxime alinŽa : ÔusineĠ au lieu de ÔbusinessĠ.

p. 86,  fig. 111: ÔLe port, cat. 2Ġ au lieu de ÔLe port de Dunkerque, cat. 26Ġ.

p. 86,  fig. 112: ÔLe port de Dunkerque, cat. 26Ġ au lieu de ÔLe port, cat. 2Ġ.

 

¤2. Het documentatiemateriaal van de monografie Tobeen.

 

De documentatie en de archiefbescheiden waarvan gebruik is gemaakt bij het onderzoek naar leven en werk van Tobeen werden overgedragen aan het RKD-Nederlands instituut voor kunstgeschiedenis, Den Haag. www.rkd.nl en info@rkd.nl

 

¤3. La ConfŽrence de peintre Tobeen, cubiste fantasque et rŽaliste poŽtique.

 

1. LĠannonce publicitaire:

Samedi 26 novembre 2016 ˆ 15h00 ˆ Saint-Valery-Sur-Somme, Tribunal de Commerce, place des Pilotes.

LĠorganisateur: SociŽtŽ dĠarchŽologie et dĠhistoire de St.-Valery-sur-Somme,  du Ponthieu et du Virmeu.  

ConfŽrence par Mme Rosella Huber et M. Edo Huber.

 

2. Le texte pour lĠinvitation de la conference ÔLe peintre Tobeen et son temps ˆ Saint-Valery-sur-SommeĠ:

 

ÔLe Peintre Tobeen (Felix Bonnet), cubiste fantasque et rŽaliste poŽtique, nait ˆ Bordeaux en 1880 et dŽcde ˆ St.-Valery-sur-Somme en 1938.

Au dŽbut du 20ime sicle il sŽjourne ˆ Paris o il rencontre diffŽrents artistes, donĠt Picasso et Braque.

En prŽparation de leur monographie ÒTobeen, un pote du cubismeÓ et de lĠexposition rŽtrospective de Bordeaux en 2012 qui sĠest prolongŽe aux Pays-Bas, Rosella et Edo Huber se sont retrouvŽs Place MarŽchal Joffre ˆ St.-Valery ou vŽcu Tobeen aprs son mariage.

Lors de ces recherches il leur est apparu Žvident que derrire Tobeen se cache un grand artiste qui est ˆ dŽcouvrir.Ġ

3. Le 20/11/2016 ÔCourier PicardĠ publiait ceci:

Beschrijving: ourrier picard

Tobeen, pote du cubisme en Baie de Somme


Beschrijving: Ç
La nageuse
È, huile sur toile du peintre Tobeen (45,5 cm X 55 cm), rŽalisŽe dans les environs de 1920.
Ç La nageuse È, huile sur toile du peintre Tobeen (45,5 cm x 55 cm), rŽalisŽe dans les environs de 1920.

FŽlix-Elie Bonnet, alias Tobeen, peintre des avant-gardes, a vŽcu, travaillŽ et fini son existence ˆ Saint-Valery-sur-Somme, o une confŽrence va lui tre consacrŽe le 26 novembre.

Tobeen. La taxe Tobin ? Non, le peintre Tobeen. Alias FŽlix-Elie Bonnet, nŽ en 1880 ˆ Bordeaux et mort et enterrŽ en 1938 ˆ Saint-Valery-sur-Somme, en Picardie maritime. Il est mŽconnu, hors les spŽcialistes, et pourtant auteur dĠÏuvres tout ˆ fait originales, dĠinspiration cubiste, adoucies par Ç  une t‰che mouchetŽe qui confre ˆ ses Ïuvres (É) un aspect veloutŽ captant la lumire dans une douce sensualitŽ  È, Žcrit Jean-Luc Destruhaut, du musŽe des Beaux-Arts de Bordeaux. Lequel a consacrŽ une exposition ˆ Tobeen, en 2012 : Ç Tobeen, un pote du cubisme È. Cet artiste a beaucoup reprŽsentŽ le Pays Basque (Pelotaris), le monde du cirque (LĠŽcuyre), les paysages, les travaux des champs, les bouquets de fleurs.

MŽconnu, Tobeen lĠest jusquĠˆ Saint-Valery-sur-Somme, o il a pourtant vŽcu ˆ partir de 1924, les quatorze dernires annŽes de sa vie, aux c™tŽs de son Žpouse, Madeleine, nŽe Dewailly, originaire de Lille et poŽtesse. Ç  Tobeen est dŽcrit par le critique dĠart La Brosse de petite taille, bien rasŽ, affichant le sourire ironique dĠun clown, toujours prt ˆ rendre service  È, relate encore Jean-Luc Destruhaut.

Ë Saint-Valery, Lucette Duhamel, aujourdĠhui ‰gŽe de 94 ans, se souvient du couple Tobeen, se promenant sur le bord du chenal de la Somme. Ç  Ma mre leur donnait des Ïufs frais  È, raconte-t-elle. Lucette Duhamel partage avec Madeleine Tobeen dĠavoir habitŽ la mme maison, une toute petite demeure, tout ˆ fait caractŽristique, avec ses pans de bois, rue Jean-de-Ponthieu, dans la vieille ville. Aprs la disparition du peintre, en 1938, Madeleine y a vŽcu dans un certain dŽnuement, avant de sĠŽteindre. Ce que confirme un autre ValŽricain pur jus, Louis-Pol DelestrŽe : Ç  Elle Žtait nŽcessiteuse. Ma grand-mre, qui Žtait prŽsidente de la Croix-Rouge de la Somme, sĠen est beaucoup occupŽ.  È

Ç La lumire feutrŽe, la subtilitŽ et la coloration de ce Nord È

GazŽ pendant la Grande Guerre, Tobeen cherche en Baie de Somme ˆ la fois le souffle frais de la nature du Nord et lĠindispensable source dĠinspiration. Il apprŽcie Ç  la lumire feutrŽe, la subtilitŽ et la coloration de ce Nord  È. Ë son ami, le pote Jean Lebrau, il raconte, dans une lettre : Ç  Nous avons des ciels immenses, se doublant dans cet Žnorme miroir, qui sĠŽtend des falaises boisŽes qui sont ˆ mes pieds jusquĠau Crotoy et aux dunes de Saint-Quentin, qui le cerclent au nord (ndlr : la commune de Saint-Quentin-en-Tourmont o se trouve le parc ornithologique du Marquenterre) È. Pourtant, parmi les Ïuvres les plus partagŽes de Tobeen, ne figure aucun paysage identifiŽ de la Baie de Somme ou de Saint-Valery. Il y a pourtant peint – Ç  Tobeen produit plus quĠauparavant  È, constate Destruhaut, jardinŽ aussi, jugŽ Ç  les habitants trs aimables  È, relate Jean Richard dans un bulletin de la SociŽtŽ dĠarchŽologie et dĠhistoire de Saint-Valery-sur-Somme.

CĠest pourtant dans la souffrance, provoquŽe par les sŽquelles de la maladie, quĠil sĠŽteindra ici, le 14 mars 1938. Madeleine Žcrit : Ç  Il a souffert dans la paix et la sŽrŽnitŽ, et ces mois de douleur furent pour son ‰me une ascension. En fait, sa peinture Žtait avant tout une prire et son idŽal Žtait : cherchez le Divin dans lĠordre, lĠŽquilibre, lĠharmonie et lĠamour.  È Une belle Žpitaphe dĠamour.

Sources : Ç Tobeen, un pote du cubisme È, Jean-Luc Destruhaut, musŽe des Beaux-Arts de Bordeaux, SociŽtŽ dĠarchŽologie et dĠhistoire de Saint-Valery-sur-Somme, Bulletin nĵ23. Ë lire : Ç Tobeen, un Moderne chez les Basques È, de Jean-Paul Goikoetxea, Žditions Pimientos, 2012 Prix : 22 Û.

¤4. Biografische gegevens van Tobeen.

 

1. Adressen waar Tobeen woonde of enige tijd verbleef.

 

1880, 20 juli, Bordeaux  42, rue Juda•que (1, zie de noten hieronder)

1883, 21 maart, Bordeaux, zelfde adres (2)

1886,   3 juli, Bordeaux 16, rue ClŽment (2)

1890, 11 januari, Bordeaux, zelfde adres (2)

1902, 20 januari, Bordeaux  27, rue Rodrigues Pereire (3)

1904,   9 februari, Bordeaux  30, rue CastŽja (3)

1907, 29 mei, Bordeaux  27, rue Rodrigues Pereire (3)

1908,      november, Parijs  17, avenue Trudaine, 9de arr. (4)

1909,      Parijs  17, avenue Trudaine, 9de arr. (5)

1911, 31 oktober, Parijs  17, avenue Trudaine, 9de arr. (6)

            4 november, Parijs, zelfde adres (6)

1913,      Moux, departement Aude (7)

           7 juli, Nice (8)

          11 augustus, Nice (8)

          29 september, Parijs 17, avenue Trudaine, 9de arr. (7)

            4 november, Parijs, zelfde adres (7)

1914,    2 april, Parijs, zelfde adres (7)

 10 april, Parijs, zelfde adres (9)

 13 mei, Arcachon, dep. Gironde, Villa St. Joseph-le-Moulleau (8)

 30 juli, Arcachon, Hameau de Moulleau (3)

   5 oktober, Nice  3, rue Nieper (3)

1916,                januari, Nice (8)

 21 augustus, Arcachon, Hameau de Moulleau (8)

   6 oktober, Parijs  79, rue de Dunkerque (8)

1917,  14 mei, Parijs  79, rue de  Dunkerque (7)

  7 juni, Parijs, zelfde adres (6) 

  3 juli, Barfleur, departement Manche, rue St. Thomas (6)

1918,  25 januari, Parijs (7)

 13 juli, St.-Jean-de-Luz  4, rue St. Jacques (7)  

 31 juli, St.-Jean-de-Luz, zelfde adres (7)

 20 oktober, Parijs  79, rue de Dunkerque (7)

 14 december, Parijs, zelfde adres (7)

1919,  11 maart, Nice  8, rue Miollis (7)

 16 april, Nice, zelfde adres (7)

   3 mei, Nice, zelfde adres (7)

 25 mei, Nice, zelfde adres (6)

   2 juni, Nice, zelfde adres (7)

          11 juni, Nice, zelfde adres (10)

   4 augustus, Parijs  79, rue de Dunkerque (7)

 19 september, Malo-les-Bains, Manche, 11, rue Belle-Rade (7)

 22 oktober, Parijs  79, rue de Dunkerque (7)

 22 december, Parijs, zelfde adres (7)

1920,  10 februari, Parijs, zelfde adres (7)

  5 maart, Parijs, zelfde adres (7)

 12 april, Parijs, zelfde adres (7)

 29 juni, Bordeaux  82, avenue de la TrŽsorerie (3)

 24 juli, Saint-Valery-sur-Somme  28, rue de lĠAbbaye (7)

 

Afbeelding 1. Foto van het uitzicht dat Tobeen had toen hij in de rue de lĠAbbaye woonde.

La Mare aux Canards, Saint-Valery-sur-Somme (uit Saint-Valery dĠhier)

 

 

Beschrijving: Tobeen 25-10-2016:Tobeen Un poete du cubisme kopie:z. Hyperlinks:Saint-Valery d'hier La Mare d.jpg

 

1921,  27 mei, Cavalire par Le Lavandou, departement Var (11)

 31 mei, Cavalire (7)

 31 mei, Cavalire par Le Lavandou, Paris ˆ St.-Valery (8)

   9 juni, Saint-Valery-sur-Somme  28, rue de lĠAbbaye (11)

1922,    6 januari, Nice  7, Boulevard Magnan (8)

   6 maart,   Nice, zelfde adres (7)

 29 december, St. Valery-sur-Somme  3, Place du Jet dĠEau (8)

1924,    8 januari, Nice,  2, rue Massingy  (7)

 27 januari, Nice, zelfde adres (7)

 20 februari, Nice, zelfde adres (7)

   1 maart, Nice, zelfde adres (7)

 10 maart, Nice, zelfde adres (7)

 20 juli, Saint-Valery-sur-Somme (7)

1925,    1 februari, Saint-Valery-sur-Somme (7) 

 20 mei, Saint-Valery-sur-Somme (7)

1926,  21 augustus, Arcachon, Le Moulleau (8)

1930,    8 februari, Saint-Valery-sur-Somme,

(zelfde adres als voorheen, maar naamswijziging: 3 Place du       Petit-MarchŽ) (12)

 26 februari, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 25 april, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

   6 juni, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 16 juli, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 17 september, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 25 november, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

1931,  ----------------- Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 27 februari, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

   9 maart, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 16 maart, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 23 mei, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 28 augustus, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 20 september Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

1932,  Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 27 januari, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 23 april, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (12)

 23 april, Saint-Valery-sur-Somme, (8)

 22 juni, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (8)

1936, 30 oktober, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres (8)

1938,  14 maart, Saint-Valery-sur-Somme, zelfde adres, maar naamswijziging: 3, Place du MarŽchal Joffre (13)

 

Noten.

1.   Geboorte-acte (Burgelijke stand, Bordeaux).

2.   Acte van de burgerlijke stand (Bordeaux).

3.   Archives dŽpartementales de Gironde, Le service historique de la     dŽfense (Bordeaux).

4.   ComÏdia, 17 Novembre 1908, p. 5.

5.   Catalogus van de Tentoonstelling van de SociŽtŽ des Artistes Girondins, Salon 1909 in Bordeaux, 7 oktober tot 11 november (MusŽe  des Beaux-Arts, Bordeaux).

6.   Brieven van Tobeen aan AndrŽ Lhote (in privŽ-bezit).

7.   Brieven van Tobeen aan Jean Lebrau (Bibliothque municipale, Carcassonne).

8.   Brieven van Tobeen aan Adolf (Dop) Bles en zijn echtgenote, mevrouw Thuring (Letterkundig Museum, Den Haag).

 

Afbeelding 2. Enveloppe van Tobeens brief aan Dop Bles van16 mei 1914 (Letterkundig Museum, Den Haag).

 

 

9.   Brief van Tobeen aan mevrouw Zwartendijk, Rotterdamsche Kunstkring (Gemeentearchief, Rotterdam).

10. Brief van Tobeen aan Roger Allard (Bibliothque municipale, Carcassonne).

11. Van Loghum Slaterus, Uitgeversmaatschappij, Arnhem (Letterkundig Museum, Den Haag).

12.  Brieven van Tobeen aan de kunsthandelaren Huinck en Scherjon,   Amsterdam (Bibliotheek Van Gogh Museum, Amsterdam).

Afbeelding 3. Artikel over de kunsthandelaar W.C.A. Huinck (Gemeente-Archief, Amsterdam).

 

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Documents:tobeen:Tobeen-Rosella:Huinckart+foto.pdf

In 1903 W. C. A. Huinck (1881-1966) took over his father's, A. J. Huinck (1847-?), art dealership. At the time, W. Scherjon was a printer and publisher in the same city. From 1930 onwards they worked together in the art dealership Huinck & Scherjon at Herengracht 469 in Amsterdam. They specialized in the Haagse and Amsterdamse School, as well as the French impressionists and the Barbizon School. After the death of Scherjon in 1938, Huinck continued the business up until 1955 (The Frick Collection, May 2016).

 Internet: Explore Kunsthandel Huinck en Scherjon - Rkd

Afbeelding 4. Artikel dat in 1938 is gepubliceerd over de kunsthandelaar W. Scherjon (Gemeente-Archief, Amsterdam ).

 

Zie verder:

- Geschilderd portret van W. Scherjon, http://www.lakenhal.nl/en/collection/s-802

- Dijke, Fr. van, Van braaf tot stout. De vereniging Voor de Kunst (1895-1938). Masterthesis. Utrecht 2011.

De kunsthandelaar Huinck wordt genoemd op pag.13, 15, 17, 34, 58, De kunsthandelaar Scherjon was bestuurslid van 1916 t/m 1928.

- Dijke, Fr. van, Van braaf tot stout. De vereniging Voor de Kunst (1895-1938) in ÔJaarboek Oud UtrechtĠ. 2012. Utrecht 2012.

 

13.  Acte van overlijden (Burgerlijke stand, Saint-Valery-sur-Somme)

 

2. Enkele biografische gegevens die niet in de monografie Tobeen vermeld staan.

 

1. Biografisch gegeven van v——r 1880:

Fragment uit de brief van Tobeen aan Dop Bles, 30 oktober 1936, waarin Tobeen zijn vermoedelijke afkomst van moeders en vaders kant vermeldt.

 

Ô[É] Vous ai-je dit, autrefois, que si mes anctres sont bretons par ma mre, du littoral du Sud-ouest par mon pre, jĠai un fond hollandais par mon a•eule paternelle, Rose van Kranenbergh?Ġ

 

Afbeelding 5. Fragment uit aangehaalde brief van Tobeen aan Dop Bles van 30 oktober 1936.

 

                             

Tekstvak: 2. Biografisch gegeven uit 1907/1908:

Tobeen wordt in Annuaire du Tout Sud-Ouest IllustrŽ (1907-1908) op blz  687 als volgt vermeld: Tobeen (FŽlix-Elie), beeldend kunstenaar, redacteur van kunst, rue Rodrigues-Pereire 27,  Bordeaux. Decoraties op muren, restauratie van aardewerk en van oude schilderijen.

 

Afbeelding 6. De vermelding op blz 687 in Annuaire du Tout Sud-Ouest IllustrŽ (1907-1908).

 

 

Afbeelding 7a. en b. Twee voorpaginaĠs van de Annuaire 1907-1908.

 

 

 

3. Biografisch gegeven uit 1908:

Tobeen reageert in ComÏdia, 17 Novembre 1908, blz. 5 op berichten over ŽŽn van zijn zusters in ComÏdia van 9 Novembre 1908, blz. 3, ÔOn ƒcritĠ en van 30 Octobre 1908, blz. 2 ÔConservatoireĠ.

 

ÔOn ŽcritĠ

Monsieur le Directeur,

Je vous serais reconnaissant de placer sous les yeux de ÒUn abonnŽÓ les renseignements suivants, laissant ˆ une plume plus autorisŽe la libertŽ dĠinitier vos lecteurs plus longuement.

A propos de la note parue : ÒCĠest Mlle Bonnet, du Conservatoire de Bordeaux, qui a ŽtŽ admise au Conservatoire de ParisÓ, et relisant la liste des Žlves admises, cet entrefilet a probablement pour but de rectifier une erreur de typo – chose assez naturelle de la part dĠune jeune fille dont cĠest le premier succs – mal enregistrŽ.

DĠautre part, les Conservatoires de province ne sont pas succursales de celui de Paris ; quelques-uns, tel celui de Toulouse, en dŽpendent ; les autres sont sociŽtŽs particulires, tel celui de Bordeaux, ou municipales, fonctionnant avec directeur, comitŽ, dames patronesses.

Dans ces conditions, un Žlve dotŽ dĠun prix, sortant des classes, peut avoir beaucoup ˆ apprendre ˆ Paris, et aux examens dĠadmissibilitŽ nombreux sont les refusŽs. Les Žlves parisiens concourent donc, ˆ chances Žgales, au mme enseignement national, ne lĠoublions pas.

Ces Žclaircissements me semblaient utiles ˆ ÒUn abonnŽÓ, sĠemballant ҈ fauxÓ. Que ComÏdia excuse cette mise au point neecessaire, et veuillez agrŽer, etc.

F.-Elie TOBEEN,

                           artiste peintre,

                     17, avenue Trudaine, Paris.

 

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7646059f/f3.image.r=Bonnet.langFR

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k76460492/f2.image.r=Conservatoire%20de%20Bordeaux%20Mlle%20Bonnet.langFR

 

4. Biografisch gegeven uit 1909:

Op 13 mei 1909 is in de vergadering van de Commission artistique de SociŽtŽ nationale de LĠArt ˆ lĠEcole het besluit genomen dat Tobeen muren van de school aan de rue Belliard in Parijs zal decoreren.

In het tijdschrift LĠArt ˆ lĠEcole van juni 1909 wordt vermeld

dat ÔM. Tobeen, peintre, voulant tŽmoigner sa sympathie, offre des journŽes gratuites de travail pour la dŽcoration des Žcoles. MM. Roger Marx et L. Riotor sĠentendront avec lĠauteur de cette intŽressante proposition [É].Ġ

 

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6104050k/f6.image.r=Tobeen.langFR

 

LŽon Riotor schrijft in Les Amis de Paris, 1 Avril 1911, p. 4-5 een artikel ÔLes Žcoles de ParisĠ over de decoratie van schoolgebouwen en noemt enkele voorbeelden van geslaagde decoraties waaronder:

Ôcelle du groupe rue Belliard, par M. TobeenĠ [É]. 

 

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6104098d/f100.image.r=Belliard.langFR 

 

5. Biografisch gegeven uit 1913:

In Gil Blas, 25 september 1913, p. 4 onder ÔLes ArtsĠ wordt vermeld dat Tobeen van Cannes naar Hendaye (in Frans Baskenland) liep.

 

Afbeelding 8. Fragment uit Gil Blas, 25 september 1913.

 

 

6. Biografisch gegeven uit 1914:

Brief van Tobeen aan mevrouw Zwartendijk, Rotterdamsche Kunstkring (Gemeentearchief, Rotterdam).

 

Paris, 17 av. Trudaine 9e       10 Avril -14-

 

                  Mademoiselle

Mon ami Bls me fait part de lĠamabilitŽ que vous avez pour moi en reservant la place pour mon tableau Le filet. Je suis trs sensible ˆ cette attention et ferai mon possible pour quĠil vous arrive vers le 3 mai – peut tre le 2 au soir M. Vildrac doit vous expŽdier, de son c™tŽ, diverses autres toiles.

Avec mes remerciements, recevez, Mademoiselle tous mes vÏux pour le continuel succs de cette exposition.

                  Trs respectueusement votre

Tobeen

 

M. Vildrac, galeriehouder in Parijs, stuurt vier werken van Tobeen naar de expositie:

Grand paysage aux moutons         Frs  700

Ecuyre – Appartient ˆ Monsieur Dreyfus –

La prŽsentation                            Frs  250

Maison entre les arbres                Frs  350

Dessin – Le filet                          Frs 75

 

Het schilderij Le filet is in bezit van dominee H. van Assendelft in Gouda

 

Afbeelding 9. Foto van dominee H. van Assendelft in Gouda.

   

 

(zie verder op internet: Hompe, R., The Cleric, The Spiritual, and Art, The Modern Art Collection of Ds. Hendrik Van Assendelft and Early Twentieth Century Esotericism. Masterthesis Amsterdam 2009.

 

In 1914 schrijft Tobeen twee briefkaarten aan dominee H. van Assendelft zoals uit een brief van Tobeen aan Dop Bles van 6 oktober 1916 blijkt.

In 1917 heeft Tobeen de dominee ook per brief benaderd zoals wordt vermeld in de volgende briefkaart aan Dop Bles.

 

Paris 25 janvier 1918 –

                                    Mon cher Bls

 

Je viens de recevoir avec grand plaisir de vos nouvelles et vos souhaits si cordiaux pour lĠannŽe qui commence. Ainsi que vous en formulez le dŽsir, puissions-nous avoir la satisfaction de nous revoir bient™t!

Votre dernire carte venait de Rotterdam fin 1916. Depuis, plus rien! Je vous ai de mon c™tŽ, adressŽ trois cartes. Ainsi quĠˆ Assendelft. Je lui ai Žcrit, au printemps 1917, avant de partir ˆ la mer, lui adressant une sŽrie de photos de mes dernires toilesÉ Pas de rŽponse!.. JĠespre quĠil est en bonne santŽ.. Si vous lui Žcrivez, transmettez-lui mes cordiaux souvenirsÉ

Et quant ˆ moi, je fais toujours de la peinture. ‚a va toujours!. JĠai actuellement une exposition ˆ Toulouse. Je devais en faire une en Suisse, mais ayant beaucoup vendu, je nĠai pas suffisamment de toiles pour faire la chose!. Tant mieux.

A vous trois, mes souhaits de bonne santŽ, mon espoir de recevoir bient™t un mot de vous, et recevez mes trs bonnes amitiŽs.            Tobeen –

 

7. Biografisch gegeven uit 1921:

In een brief aan Dop Bles van 31 mei 1921 schrijft Tobeen dat hij Ôcinq bois gravŽs spŽcialement pour le conte de Lemonnier pour le prix offert de 500 fsĠ.

Het betreft een vertaling van ÔLe petit homme de dieuĠ van Camille Lemonnier (1844-1913), maar de uitgave is niet doorgegaan.

 

8. Biografisch gegeven uit 1936:

Fragment uit de brief van Tobeen aan Dop Bles, van 30 oktober 1936, waarin Tobeen schrijft over een uitnodiging van de kunsthandelaar G.J. Nieuwenhuizen Segaar om een tentoonstelling in zijn galerie in Den Haag te organiseren.

 

ÔAu printemps dernier, jĠai ŽtŽ sollicitŽ par M. G.J. Nieuwenhuizen Segaar, Anna Paulownastraat 107. La Haye - pour faire une exposition dans sa galerieÉ Aprs lettres, entrevues ˆ Paris, jĠai fini par ne pas accepter son offre. LĠaffaire ne valait pas la peine de dŽcrocher les toiles ! Le connaissez vous, et, sĠil renouvelait plus tard son offre, dans la forme me donnant satisfaction, pourrai-je avoir confiance en sa signature ?Ġ

 

 

¤5. Enkele werken die niet in het overzicht van de monografie van Tobeen zijn vermeld.

 

1. Paysage avec une maison et une femme

Landschap met huis en vrouw

huile sur carton

signŽ: b. d.Tobeen

coll.: collection privŽe, St.-Valery-sur-Somme

 

 

le verso

 

 

 

2. La laveuse avec un lapin

De wasvrouw met konijntje

 signŽ: b.d. Tobeen

 exp.: 1930 (Galerie Gerbo: ÔExposition TobeenĠ)

 lit.: Anonyme (1930) (a): Le Crapouillot, mars 1930, p. 47

 

    (photo Le Crapouillot)

 

3. Les pelotaris(basque), esquise

De (Baskische) pelotespelers, schets

ca 1912

huile sur toile

ħ 67x53 cm

exposition: 1913, International Exposition of Modern Art, in New York (Armory Show), Chicago en Boston.

 

 

          (foto van de foto van de tentoonstellingszaal in het Art Institute, Chicago, 1913. Zie hieronder)

 

Bij 3. en 4. Foto van de zaal in het Art Institute, Chicago, Gallery 53 (south-east) tijdens de International Exposition of Modern Art, 1913.

 

Beschrijving: Tobeen 25-10-2016:Tobeen Un poete du cubisme kopie:z. Hyperlinks:53-se_2000.jpg

    

Op de lange wand in de zaal, rechts van het midden, boven een ander werk, Les pelotaris (een andere versie dan Les pelotaris in het oeuvre-overzicht in de monografie van Tobeen, nr 61).

Op de korte wand in de zaal, in de hoek LĠŽcuyre (een andere versie dan LĠŽcuyre in het oeuvre-overzicht in de monografie van Tobeen, nr. 87).

http://extras.artic.edu/armoryshow/show/gallery/53-se

http://extras.artic.edu/armoryshow/show/gallery/53-ne 

 

4. LĠƒcuyre/Le Cheval de cirque

Amazone/Circusrijdster/Dompteuse

1912

huile sur toile

ħ 54x65 cm

exposition: 1913, International Exposition of Modern Art, in New York (Armory Show), Chicago en Boston.

 

 

   (foto van de foto van de tentoonstellingszaal in het Art Institute, Chicago, 1913)

 

5. Enfant

Gravure sur bois / houtsnede

Afgedrukt in de brief van Tobeen aan Jean Lebrau, 20 Oct. 1918

 

  (foto afkomstig uit brief van Tobeen (brieven van Tobeen aan Jean Lebrau worden bewaard in la bibliothque municipale Carcassonne)

 

Brief van 20 Oct. 1918

79. rue de Dunkerque - Paris 9e

-

Mon cher Lebrau -

Je pensais vous faire la surprise dĠarriver vous voir ˆ Pau. Mais les divers projets se sont dŽmolis successivement et notre retour sĠest effectuŽ directement ces derniers jours. Je viens de ranger les dernires peintures ˆ c™tŽ des anciennes. La vie de Paris va recommencer. Pour nous y prŽparer il pleut sans arrt... La vie est hors de prix, tout est gris et noir, mais a va bien tout de mme!

Je regrette de nĠavoir pu causer longuement avec vous. Nos souhaits de bon travail, de ciel lumineux et pour vous deux, de nous deux nos souhaits de trs bonne santŽ et mes souvenirs les meilleures-

                                                cordialement ˆ vous,

                                                                   Tobeen

 

6. Garrigue

gravure sur bois

4,7x10 cm

signŽ : b. d. T.

Illustratie uit dichtbundel ÔLe Ciel sur la garrigueĠ. Jean Lebrau, Paris 1924, pagina 7. De bundel is aanwezig in de Bibliothques municipales

de Grenoble

lit.: lettre de Tobeen ˆ Lebrau, 3 mai 1919; lettre de Tobeen ˆ Lebrau; 4 aožt 1919; lettre de Tobeen ˆ Lebrau, 24 juillet 1920

 

 

Trois de circa treize linogravures, un projet dĠillustration. (7a., 7b. et 7c. )

(Jean-Paul Goikoetxea, Žditions Pimientos, 2012)

 

7a. Le clocher de Ciboure

16x10 cm

signŽ: b. d. T.

coll.: collection privŽe

 

7b. Le Clocher dĠArcangues

15,5x11,8 cm

signŽ: b. d. T.

 

7c. Le Clocher de Saint PŽe

signŽ: b. g. T.

 

Illustrations du livre ÔLa BonifasĠ. Lacreretelle (1924). (8a., 8b. et 8c.) 

Edition tirage ˆ part, illustrŽe spŽcialement pour Madame Robert Ellisson avec 42 aquarelles; 1925; signŽ Tobeen; collection privŽe, Florence, Italie

 

8a. Il sonna, p. 210 et  8b. Au marchŽ p. 211

 

 

 

8c. Faisant sa toilette, p. 146

 

¤6. Enkele werken van Tobeen die geveild zijn in de jaren 2011 – 2016. Sommige staan niet vermeld in de monografie.

 

1. 2011, 29 oktober.

H™tel de ventes Jean Dit Cazaux & AssociŽs, Bodeaux. Lot 43.

Tobeen, Partie de yoko garbi / Pilotaris, huile sur toile, signŽe en bas ˆ droite, vers 1915, 73x59.5 cm. Û 60 000 / 70 000

 

 

 

 (Het werk wordt vermeld in de monografie van Tobeen, in het overzicht van het oeuvre: nr. 62)

 

http://www.interencheres.com/medias/33004/201110190005/catalogue/catalogue33004-201110190005.pdf  

 

2. 2012.

Veilinghuis ChristieĠs, Amsterdam

Tobeen, Paysage urbain, signed Tobeen (lower right), pencil and watercolor on paper, 16x21 cm, unframed. Eerder geveild bij ChristieĠs Amsterdam, 10 juni 1999, lotnr. 224.

(Het werk wordt vermeld in de monografie van Tobeen, in het overzicht van het oeuvre: nr. 187)

 

 

 

3. 2013.

Vente Tarbes.

Tobeen, Nature morte aux fleurs (Stilleven met bloemen),15x21 cm, appartenu ˆ Louis Renault. Verkocht voor Û 8000.

 

 

 

4. 2014

Sale International Art Centre, Auckland, New Zealand

Published in ÔThe Australian Art Sales DigestĠ by John Furphy Pty.

Ltd., Melbourne, Australia. Of het werk in 2014 is geveild, is onzeker.)

Bouquet de fleurs, huile  34x26 cm, signŽ: b.d. Tobeen.

(Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

 

 

 

 

 

5. 2014, 28 november.

Lempertz, Kšln. Auction 1043, Lot 432.

Tobeen, Nature morte aux pommes (Stilleven met appels), aprs 1920, huile sur toile, 70,2x46,3 cm, signŽ: b.d. Tobeen. RŸckseitig zusŠtzlich signiert und bezeichnet 'Tobeen 79 rue de Dunkerque Paris'. Ehemals Sammlung Alfred Hoh, FŸrth; Privatbesitz Rheinland. Estimated price Û 4000 -  6.000. Result: Û 4.340.

(Het werk wordt vermeld in de monografie van Tobeen, in het overzicht van het oeuvre: nr. 109)

 

 

         

 

https://www.lempertz.com/fr/catalogue/lot/1043-1/432-tobeen-felix-bonnet.html

 

 

6. 2015, 29 mei.

Lempertz, Kšln. Auction 1051, Lot 412.

Tobeen, La Laveuse/Lavandire (De wasvrouw), Circa 1922, huile sur carton, 48x61,2 cm. Signed 'Tobeen' (scratched into the paint) lower right.

Estimated price Û4.000 - 5.000, result: Û 14.880

(Het werk wordt vermeld in de monografie van Tobeen, in het oeuvre-overzicht: nr. 50)

 

  

 

https://www.lempertz.com/en/catalogues/lot/1051-1/412-tobeen-felix-bonnet.html

 

7. 2015, 8 juni.

Veilinghuis Ader, Parijs

Tobeen, Le Pont Royal Paris. Olieverf op doek, 55x38 cm. Geschatte waarde Û 3000 - 5000, verkocht voor  Û 11000.

(Het werk wordt vermeld in de monografie van Tobeen, in het overzicht van het oeuvre: nr. 7)

 

8. 2015, 26 juni.

Vente ChristieĠs, South Kensington. Veiling 10425, Lot 719.

Tobeen, Figure et bouquet (Een vrouw met een vaas met bloemen), huile sur carton (oil on board), 25 3/8 x 19 in. (64.5x48.3 cm.), signed 'Tobeen' (lower right) signed and inscribed 'Figure et Bouquet Tobeen' (on the reverse). Geschatte waarde £ 4000 – 6000 / Û 5600 – 8300, opbrengst £ 6875 / Û 9625.

(Het werk wordt niet vermeld in de monografie van Tobeen .) 

 

 

 

http://www.christies.com/lotfinder/paintings/tobeen-18-figure-et-bouquet-5912942-details.aspx?from=searchresults&intObjectID=5912942&sid=a79fefe3-e6c5-4846-8fd6-623332ba5e6f

http://www.christies.com/lotfinder/searchresults.aspx?entry=Tobeen&action=search&searchtype=u&searchFrom=header&searchSubmit=Search

 

9. 2015, 14 december.

Veilinghuis Van Spengen (Hilversum) Lot 525.

Tobeen, Dahlias huile 37x29 cm, signŽ: b.d. Tobeen

Eerder verkocht door Kunsthandel G.J. Nieuwenhuizen Segaar (Den Haag). Estimate: 2,000 - 3,000 Û, vente Û 2,000 (hamerprijs).

(Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

 

  

http://www.the-saleroom.com/en-gb/auction-catalogues/vanspengen/catalogue-id-vaspe10003/lot-efd5f399-3119-4c71-b71b-a564009da5f0

 

10. 2016, 30 mars.

Ma”tres BLANCHY & LACOMBE 136 quai des Chartrons 33300 Bordeaux, encheres. TŽl. : 05 56 11 11 91

Tobeen, Trois pommes, verte, jaune, et rouge avec tasse et sous-tasse, huile sur isorel, 31,5x42 cm. nĦ386

Estimation 2 000 - 3 000 Û. Verkocht voor 3800.00 Û                            (Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

 

11. 2016, 11 juni.                                                                                                             Mobilier Objets d'Art et Haute ƒpoque by H™tel des Ventes de Monte-Carlo, Monaco. Felix Elie TOBEEN (1880-1938) Lot 226. Bouquet de fleur huile sur sur panneau, signŽe en bas ˆ droite, 43x32 cm.                                                                                                          (Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

  Beschrijving: elix Elie TOBEEN (1880-1938)    Bouquet de

 

 

12. 2016, 4 juin.

Xavier BINOCHE & Ghislain de MAREDSOUS Commissaires-Priseurs. H™tel des Ventes et Etude 64 rue du Faubourg Madeleine - 45000 OrlŽans TŽl:0238228434& Fax:0238812576, Lot 70.

Tobeen,  La montagne rose, peinture sur toile. (Petits accidents), signŽe du bout du pinceau. 37x55 cm. Provenance: DonnŽ directement par lĠartiste ˆ Mr J.V.D ancien Žlve de TOBEEN ˆ Saint Valery sur Somme entre 1934 et 1938. Estimation Û 500/ 800.

(Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

 

 

 

 

13. 2016, 4 juin.

Xavier BINOCHE & Ghislain de MAREDSOUS Commissaires-Priseurs H™tel des Ventes et Etude 64 rue du Faubourg Madeleine - 45000 OrlŽans TŽl:0238228434& Fax:0238812576, Lot 71.

TOBEEN FŽlix-Elie (1880-1938). ÇPaysage au clocherÈ. Peinture sur toile (petits accidents). SignŽe. 46x55 cm. Mme provenance que le lot prŽcŽdent. 500/800.

(Het werk staat niet vermeld in de monografie van Tobeen.)

 

 

http://media.interencheres.com/49/2016/06/03/111240_0157c1e51a36f30d7a7f89918fb19b98.pdf

 

 

 

Twee geveilde brieven van Tobeen.

 

 

1. 2011, 31 maart.

Bij Brissonneau

e-mail : brissonneau@wanadoo.fr

http://www.brissonneau.net/html/fiche.jsp?id=1782887

tel.: 01 42 46 00 07

Lot nĦ117  

TOBEEN (FŽlix ƒlie) 1880-1938 peintre

Billet autographe, signŽ ˆ Guillaume Apollinaire, au recto d'une photographie (p‰lie) le reprŽsentant; une page in-16; 9 x 6,5 cm. "Venu deux fois sans avoir le plaisir de vous voir, je vous laisse mes bonnes amitiŽs et les dŽsirs d'tre plus heureux la prochaine fois".Geschatte opbrengst: 300 - 400 Û

 

 

2. 2016, 17 november.

Bij Fraysse et AssociŽs, Paris H™tel Drouot;.

FRAYSSE & ASSOCIES

Vincent Fraysse commissaire-priseur

 SVV 2002.035 - Titulaire d'un office de commissaire-priseur judiciaire ˆ Paris

16 rue de la banque - 75002 Paris

TŽl. : 01 53 45 92 10 - Fax : 01 53 45 92 19

www.fraysse.net

e-mail: cdureau@fraysse.net

 

Cat. 231, Lot 147 .

TOBEEN (FŽlix ƒlie Bonnet dit). 1880-1938. Lettre autographe ˆ Roger Allard, signŽe.

8 rue Miollis, Nice, 11 Juin 1919 ; 2 pages ½ in-12 avec grand et beau dessin original ˆ la plume : homme nu tenant deux balles dans ses mains.

Reproduction:. Le Nouveau Spectateur, 1 (Octobre 1919) 10, p. 201

 

 

Tobeen a reu les nos 2 et 3 du Ò Nouveau spectateur Ó. Il Žcrit e.a.:

ÒVous devez tre redevenu Òpo‘te ˆ vieÓ prt ˆ chanter dans votre Spectateur renouvelŽ des Odes et Ballades de lĠarrire... ĉtes-vous compltement remis de vos blessures... Nous sommes installŽs depuis FŽvrier ˆ Nice, nous y sŽjournons encore pour quelques jours, gožtant le temps splendide persistant depuis 6 mois... MalgrŽ nos apprŽhensions nous partons le 15 pour la vallŽe de lĠAude, probablement Axat. Mais Paris nous reverra tous en AutomneÓ.

Tobeen sŽjourne beaucoup au Pays Basque. Ë partir de 1910, il travaille

ˆ Paris o il est en contact avec les artistes du Cercle de Pablo Picasso et Georges Braque.

100 / 200 Û

 

 

 

 

 

 

¤7. Werken van Tobeen die genoemd worden in catalogi, maar waarvan geen reproductie is gepubliceerd, en die tot nu toe niet op grond van de titel zijn herkend. 

 

1909.

Tentoonstellingscatalogus van Les Salons de la SociŽtŽ des Artistes Girondins, Bordeaux.  

TOBEEN (FŽlix-Elie), nŽ ˆ Bordeaux,ˆ Paris, 17, avenue Trudaine (9e)

1. 306.  Lilas                                        F. 150

(307.  La fte dĠUrrugne                             80

Dit schilderij staat in het oeuvre overzicht in de monografie wel vermeld.)

2. 308.  Vieilles pauvres maisons       200

3. 309.  La Rhune                            150

4. 310.  La fte ˆ Montmartre              80

5. 311.  LĠaccident                  (Dessin)        50

6. 312.  A perte de vue             id.        50

 

 

Afbeelding 1.

 

http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k96140016/f30.image.r=%22Tobeen%22

 

In La Revue des Beaux-Arts, 14 Novembre 1909, p. 6, onder de kop ÔSalon dĠAutomne de BordeauxĠ wordt vermeld: ÔM. Tobeen a traduit avec force lĠardeur de la Ç Fte dĠUrrugne È (305) et montrŽ de faon Žmouvante la dŽtresse des Ç Pauvres vieilles maisons È    http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k120075z/f6.langFR

 

1911

Salon des IndŽpendants, Paris.

7. LĠenfant aux tulipes

8. La Rhune ˆ Saint-Jean-de Luz

Mogelijk het zelfde werk als genoemd in het hoofdstuk ÔEnkele werken van Tobeen die geveild zijn in de jaren 2011 – 2016. Sommige staan niet vermeld in de monografieĠ, nr. 12 geveild in 2016.

 

 

9. Fragment dŽcoratif

 

Galerie dĠArt Ancien et dĠArt Contemporain, Paris.

10. Trottin (peinture)

 

1912

Parijs, Galerie La BoŽtie, Exposition ÔLa Section dĠOrĠ.

11. Jeunesse

12. Laveuses

13. Etude, tte de femme

14. La Seine ˆ Mantes,  

15. Le Canal Saint-Denis

16. Dessins

 

1914

Galerie Vildrac, Paris.

17. Les canaux 

(zie R. Lg. Horwitz, Temps Nouveaux, 1914)

 

Expositie bij de Rotterdamsche Kunstkring, Rotterdam.

18. Grand paysage aux moutons

19. La prŽsentation        

20. Maison entre les arbres

        

1915

Genoemd in Les Reflets de Paris (1918 – 1919), p. 69 en door L. Tailharde (1921).

21. AllŽe en fleurs

 

1917

Galerie EugŽne Blot, Paris.

22. La maison rose

23. La fillette attentive

24. Offrande de fleurs

25. Le Bouquet (aquarelle)

26. La Seine ˆ Saint-Cloud (aquarelle)

27. Au fond de lĠallŽe (recherche dĠune synthse picturale)

 

1919

Salon dĠAutomne, Paris.

28. La chevelure

 

1921

Galerie Haussmann, Paris.

29. Radis et petit pot blanc

30. Fruit et pichet

31. Le pcheur dĠoursins

32. Pommes, figues et pichet

33. Trois roses

34. Jasmins et orchidŽes

 

1925

Hotel Drouot, Paris, (juin).

35. La meule (toile, signŽe, h. 40 et l. 54 cm.

 

Salon dĠAutomne, Paris.

36. Les nageurs

 

1926

Salon dĠAutomne, Paris.

37. La baigneuse au colombes,

 

1927

Galerie Eug. Druet, Paris, (juin).

38. Figues et piores (aquarelle)

 

Hotel Drouot, Paris .

39. Danseuse renouant son lacet (carton, signŽ, h. 23 et l. 30 cm.)

40. Femme assise prs de la barque (toile, signŽe, h. 41 x l. 54 cm.)

41. Les maisons blanches (toile, signŽe, h. 64 x l. 45 cm.)

 

1932

Salon des Tuileries, Paris,.

42. Mendiondoa

43. Fountaines

 

1933

Galerie B.Weill, Paris, (mars).

44. Le batelier avec dŽdicace (dessin rehaussŽ, h. 30 x l. 20 cm.)

Het werk wordt vermeld in de veilingcatalogus van het veilinghuis G. & L. Bollag waar op 23 maart 1933 te ZŸrich werken uit de collectie van Berthe Weill werden geveild. Lot 82.

        

         Afbeelding10a. en b. Respectievelijk de voorpagina van de veilingcatalogus en bladzijde 8 van de catalogus met de vermelding van de tekening van Tobeen. 

 

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Desktop:bollag1933_03_23.pdf

 

 

 

1942

Veiling Mensing en Fils, Amsterdam.

45. Drie appelen op een wit geplooid laken (paneel, gesigneerd, h. 19,5 x b. 21 cm.)

46. Stilleven. Een vaas met witte, rode en gele bloemen (paneel, gesigneerd rechts onder, h. 35 x b. 30 cm.)

 

Veiling Drouot, Parijs, 27 november.

47. La fin du repas (doek, gesigneerd, h. 40 x b. 33 cm.)

 

1943

Vente publique, Galerie Georges Moos, Genve (octobre).

48. La pelote basque (toile, signŽ au dos, h. 65 x l. 54 cm.)

Mogelijk het zelfde werk als genoemd in ¤5, ÔEnkele werken die niet in het overzicht van de monografie van Tobeen zijn vermeldĠ, nr. 3.

 

1996 (avril).

Vente publique,  Picard Scp., Paris.

49. Paysage de bord de mer (toile, signŽ, h. 38 x l. 55 cm.)

 

 

¤8. Bespreking van het oeuvre van Tobeen door Lisa Werner.

 

1. Lisa Werner ging na welke plaats de kunstenaars van de Section dĠor, onder wie Tobeen, in de kunstgeschiedenis innemen. Zij publiceerde haar onderzoek in Der Kubismus stellt aus. Der Salon de la Section d'Or, Paris 1912, Diss. Bonn 2008. De uitgever beschrijft de inhoud van haar boek als volgt:

 

31 KŸnstler mit mehr als 186 Werken prŠsentieren zu Beginn der Herbstsaison 1912 in der Pariser Galerie La Bo‘tie unter dem Banner des Goldenen Schnittes ihre Werke. Die Ausstellung wird von Guillaume Apollinaire, Maurice Raynal und Pierre Reverdy mit VortrŠgen, Artikeln und BuchbŠnden programmatisch unterstŸtzt. Die Autorin analysiert, welche Mittel die Initiatoren einsetzen, um sich selbst darzustellen. Dabei bietet sie reichhaltige Materialien aus der Zeit und es gelingt ihr, die Ausstellung in Teilen zu rekonstruieren. So kann sie das gelŠufige Bild der Section d'Or in der Geschichtsschreibung der modernen Kunst korrigieren.

 

2. Op grond van een aantal stijlkenmerken (zie de volgende alinea) plaatste Werner Tobeens werk in de categorie ÔSynthetismusĠ. Hiertoe rekende zij ook kunstenaars als Maurice Denis met wiens werk Tobeen bekend was. Met behulp van een schema (afbeelding 1. hieronder) bracht zij de verschillende categorie‘n waarin zij werk van de Section dĠor kunstenaars plaatste, in beeld.

 

 Mit einer ungebrochenen Chromatik, die darŸber hinaus in groβe, von flieβenden Konturen umschlossene FlŠchen gefaβt ist, schlieβen sich die in der Section dĠOr gezeigten Werke von Tobeen (Kat. 140, 141, 142, 145) sowie die GemŠlde von Ribemont-Dessaignes und VŽra dem parallel zum Neoimpressionismus auftretenden Synthetismus an. Form und Farbe sind zu einer Darstellung vereinfacht, die in ihrer ÒVerflachungÓ kaum eine tiefenrŠumliche Illusion aufkommen lŠβt. Der Verzicht auf Modellierung und Binnenzeichnung des Bildpersonals, das sich aus monochromen FarbflŠchen zusammensetzt, unterstreicht die plane Beschaffenheit der Leinwand. Allenfalls kan fŸr diese Maler eine kubischtisch gefŠrbte ÒModernisierungÓ der synthetischen Bildsprache geltend gemacht werden, die sich auf einer spitzwinkligeren Kontur der Umrisse begrŸndet.Ġ [p. 88-89]

 

Afbeelding 1. Het schema waarmee Werner haar kunsthistorisch overzicht van de kunstenaars die deelnamen aan de Section dĠor expositie in 1912  duidelijk maakt. (Werner, 2011) 

 

Afbeelding 2. Illustratie in Excelsior van 18 oktober 1912 naar aanleiding van de opening op 9 oktober van de ÔSection dĠorĠ expositie. (Overgenomen uit Werner, 2011)

Van links naar rechts: Marcel Duchamp Nu descendant un escalier (1912); Tobeen Les Pelotaris; Pierre Dumont Le CathŽdrale; Juan Gris LĠHomme au cafŽ (1912); Francis Picabia Musique de procession;   Henry Valensi Rythme de la Sainte Moscou (1912)

 

 

3. Artikel van RenŽ Jean in La Chronique des Arts et de la CuriositŽ, 19 oktober 1912, pagina 256. (Overgenomen uit Werner, 2011)

In het artikel wordt het werk van Tobeen positief besproken.

 

¤9. Vergelijkingen tussen werk van Tobeen en een foto of werk van een tijdgenoot.

 

1ste vergelijking: Het zelfportret van Tobeen (1a) en twee fotoĠs van hem (1b, en 1c).

 

1a. Tobeen, Autoportrait/ Zelfportret (ca 1913), gravure sur bois/ houtsnede, 9x6 cm.

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Documents:TobeenAfb. gesprek Mart 18feb2011:afb1Zelfportret.jpg

 

 

 

 

Tobeen, drie‘ndertig jaar oud in 1913, geeft zichzelf in de houtsnede weer als een ernstige man en als een kunstenaar die zijn vak serieus neemt. De compositie is onsymetriesch en het portret heeft een krap bemeten kader.

Slechts op de helft van zijn gezicht valt licht, op het andere deel valt een donkere schaduw. Ook de signatuur ÔTo.Ġ, is, in plaats van in het lichte deel, in de schaduwpartij geplaatst. Het lijkt dat de kunstenaar er de voorkeur aan geeft zichzelf in zijn werk maar deels bloot te geven. Deze veronderstelling wordt ondersteund door Tobeens keuze onder een pseudoniem door het leven te gaan.

 

Wordt de houtsnede vergeleken met de fotoĠs van Tobeen, de een uit de twintiger jaren (1b) en de ander uit 1911 (1c)  dan valt op dat de vorm van zijn hoofd op de fotoĠs, zijn grote voorhoofd en lange neus overeenkomen met die van  de houtsnede. De vergelijking laat zien dat Tobeen een gelijkend portret kon maken, hoewel hij geen schilder van portretten was.

Tobeen kijkt op de kiekjes in tegenstelling tot de uitdrukking op de houtsnede vriendelijk, hij hield er dan ook van onder de mensen te zijn.

 

Tobeen a 33 ans en 1913. Dans sa gravure sur bois il se reprŽsente comme un artiste qui prend son travail au sŽrieux. Il nĠŽclaire que la moitiŽ de son visage ; lĠautre partie est dans lĠombre. CĠest comme si lĠartiste ne veut montrer quĠune partie de lui-mme dans son travail.  Il apparait tout diffŽremment sur les photoĠs.

 

 

1b. Foto van Tobeen uit de twintiger jaren, waarschijnlijk in zijn tuin in Saint-Valery-sur-Somme.

 

 

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Documents:TobeenAfb. gesprek Mart 18feb2011:fig4TobeenInUniform.jpg

 

 

 

1c. Strandfoto bij Ciboure van Tobeen en een vriendin /A la plage prs de Coboure (1911).

 

 

 

2de vergelijking: Schilderij van Tobeen De oude brug (2a) en een foto van de al jaren geleden verdwenen brug in Socoa (2b).

 

2a. Tobeen Le vieux pont (1912), olieverf op doek, 38x55 cm. Collectie Museum of Art, Rhode Island. School of Design, Providence RI, USA.

 

 

Tobeen schildert Le vieux pont in de periode waarin de groep rond Picasso en Braque in hun kubistisch stijl werken. Hij experimenteert met deze stijl, beperkt zich bijvoorbeeld in het kleurgebruik en speelt met drie- en rechthoekige vlakken. Maar het onderwerp blijft duidelijk herkenbaar.

De man die helemaal rechts op de brugleuning zit, geeft het schilderij een levendig en po‘tisch accent.

Ter vergelijking de foto van een oude brug over de Untxin. Op de foto is de brug in perspectief vastgelegd. De weerspiegelingen in het water versterken de dieptewerking. De vergelijking maakt inzichtelijk dat Tobeen niet alleen met de geometrische vlakken en het kleurgebruik, maar ook met het perspectief en weglaten van details, zoals de weerspiegelingen, bezig is zijn stijl te vinden.

 

2b. Foto van de oude brug te Socoa die thans is verdwenen. (de foto is in het bezit van Jean Paul Goikoetxea).  

 

 

 

3de vergelijking: Het schilderij van Tobeen (Les) Pelotaris (3a), een foto van pelote-spelers (3b) en het schilderij van Jean Metzinger Au VŽlodrome (3c).

 

3a. Tobeen (Les) Pelotaris (1912), olieverf op doek, 144x113 cm.

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Documents:TobeenAfb. gesprek Mart 18feb2011:afb9Peloteris.jpg

 

In plaatsen en gehuchten in het Baskenland tref je meestal in de buurt van de kerk een baan, met een muur, fronton, voor het pelote-spel. De spelers zijn verdeeld in twee partijen. Elke partij bestaat uit een man of drie ˆ vier. Een speler van de ene partij (op het schilderij aan de kleur van de band om zijn middel herkenbaar) slaat een harde bal met een banaanvormige mand, chistera, keihard tegen de fronton en een speler van de andere partij vangt de teruggekaatste bal ermee op en slaat hem weer terug. Je hoort roepen en het kaatsen van de bal. Voor Tobeen een uitdagend onderwerp om te schilderen.

Het schilderij Pelotaris is met anderhalf bij ŽŽn meter veel groter dan de meeste van zijn werken. Tobeen heeft het werk in 1912 op de Salon des IndŽpendants aan de bekende criticus ThŽodore Duret verkocht en verwerft hiermee bekendheid. Duret schreef in 1913: Ç Tobeen procde par une extrme simplification des lignes et des surfaces. Les dŽtails nĠexistent pas pour lui. LĠtre humain sĠaccuse par des contours arrtŽs, le visage, le corps, les membres en action sĠoffrent sous une forme prŽcise et en traits essentiels, saillants. [É] Une montagne, une colline sera ramenŽe ˆ son apparence unitaire, ˆ la forme gŽomŽtrique que son aspect permet de dŽgager. Lijnen, vormen worden vereenvoudigd, details worden weggelaten, contouren rond de figuren worden met precisie getrokken.

Bij vergelijken van het schilderij met de foto valt op dat de spelers in het schilderij diagonaalgewijs zijn weergegeven in tegenstelling tot die op de foto. In de voorgrond heeft Tobeen een toeschouwer die rustig bezig is met zijn sigaret aan te steken, geschilderd. Terwijl de foto een man in actie op de voorgrond laat zien. De kunstenaar heeft met de tegenstelling tussen de pelotespelers en de roker de krachtinspanning van de spelers willen onderstrepen. Niet alleen de afmetingen van dit werk, ook de enorme actie in het werk is een uitzondering in het oeuvre; Tobeen koos bij voorkeur rustige onderwerpen.

Het naast elkaar bekijken van het schilderij Au VŽlodrome van Jean Metzinger en Pelotaris van Tobeen, beiden in 1911-Ġ12 geschilderd, kan het volgende naar voren brengen. Metzinger schildert evenals Tobeen actie bij een sportief evenement, namelijk van een wielrenner in een stadion, ook hij beperkt zich hierbij zowel in de vormen door te proberen ze in geometrische patroon te gieten als in het kleurgebruik en hij laat details weg. Het onderwerp blijft bij beide kunstenaars duidelijk herkenbaar, en zij laten voor- en achtergrond niet perspectivisch in elkaar overgaan. Metzinger en Tobeen werken in die periode alle twee in een stijl paralel aan die van Picasso en Braque, maar ieder op zijn eigen manier, zoals blijkt uit hun handschrift: de lijnen en het het vormenritme.

 

3b. Foto van een fronton basque.

 

Beschrijving: hp_scanDS_112816332031

 

3c. Jean Metzinger, Au VŽlodrome, The Cycle-Racing Track (1911-1912), Olieverf, zand en collage op doek, 130,4 x 97,2 cm. Peggy Guggenheim Collectie Veneti‘, The Solomon R. Guggenheim Foundation, New York. İ Jean Metzinger, by SIAE 2012, www.Imgrum.net

 

Beschrijving: eautiful piece of art framed up today at GingerWhite!
.
.
.
.
.
#guggenheim #metzinger #gallery #art #guggenheimart #shoplocal #romanroad #bethnalgreen #eastlondon #gingerwhite

 

3c. Jean Metzinger, Au VŽlodrome, The Cycle-Racing Track (zwart-wit afbeelding) Uit catalogus ÔJean Metzinger in retrospectĠ, The University of Iowa Museum of Art – Iowa City , 1985.

 

 

4de vergelijking: Het schilderij van Tobeen, Le bassin dans le parc (4a) en het schilderij van Robert Delaunay, La fentre simultanŽe (4b). 

 

4a. Tobeen, Le bassin dans le parc (1913), olieverf op doek, 90x60 cm. MusŽe des Beaux-Arts de Bordeaux.

.

Het schilderij Le bassin dans le parc is een van de meest kubistische werken van Tobeen. Het aantal kleuren is gereduceerd, maar het is kleurrijker dan het werk van kubisten. En het geeft licht (afwezig in kubistisch werk) in het centrum weer.

De mecenas Gabriel Frizeau, destijds de eigenaar van Le bassin dans le parc schreef in 1918 over dit schilderij: ÔDe schilder peinst. Hij ziet de overeenkomsten tussen al het levende. [É] In de volmaakte ovaal van de graankorrel en van het ei ligt de buiging van de tijd besloten. [É] Maar deze geometrie blijft dankzij de subtiele kleur en de ware nuance altijd verband houden met een uur, een seizoen een plek.Ġ

 

Le bassin dans le parc est un des tableaux les plus cubistes de Tobeen. La palette de couleurs est rŽduite, mais lĠÏuvre est plus colorŽe que celles des cubistes. CĠest ce qui accentue la lumire au centre ; lumire qui est souvent absente chez les cubistes

Ë propos du tableau Le bassin de St. Cloud, le mecenas Gabriel Frizeau  Žcrivait en 1918 dans un article Ç Le peintre mŽdite. Il distingue les analogies des tres. [...] Dans lĠovale parfait du grain de blŽ et de lĠÏuf, la courbe du temps est contenue. [É] Mais cette gŽomŽtrie demeure par la couleur subtile et la nuance vraie, toujours en connexion avec une heure, une saison, un site. È

 

Robert Delaunay maakt wat eerder dan Tobeen geometrisch abstract werk. Hij schildert een reeks met als titel La fentre simultanŽe, een van de eerste ervan is het hier gereproduceerde schilderij uit 1911. De kleuren in DelaunayĠs werk en in Le bassin dans le parc bevatten allerlei nuances en de sfeer ervan is po‘tisch. Zowel Delaunay als Tobeen conformeren zich niet aan het kubisme van Le Bateau-Lavoir in deze periode. In andere opzichten verschilt hun werk aanzienlijk van elkaar. Theoretische verhandelingen staan de creativiteit van Tobeen in de weg en de idee‘n van Delaunay stroken niet met die van de kubisten op Montmartre. Door de twee werken naast elkaar te bekijken komt naar voren dat de invloed van het kubisme aanzienlijk is, maar dat de kunstenaars op een heel verschillende manieren hieraan vorm geven.

 

4b. Robert Delaunay La fentre simultanŽe / Het simultane venster, eerste versie, tweede motief (ca 1911), 46x40 cm. Hamburger Kunsthalle.

 

 

 

5de vergelijking: Het schilderij Socoa van Tobeen (5a) en het schilderij Le Quai Bergeret ˆ Bayonne van Albert Marquet (5b).

 

5a. Tobeen Socoa (Le fort) (1912), olieverf op doek,  45x54 cm. Particuliere collectie.

 

 

La c™te basque heeft door zijn ligging, bebouwing en traditionele bewoners altijd al veel aantrekkingskracht gehad op schilders uit Bordeaux, op Albert Marquet bijvoorbeeld, die een tijd- en stadgenoot van Tobeen is en vergelijkbare onderwerpen schildert in een fauvistische stijl. Maar hun visies liggen ver uit elkaar, zoals Marquets Le Quai Bergeret ˆ Bayonne (1924) en Tobeens Socoa (1912), een fort aan het eind van de haven van Ciboure, laten zien. Niet alleen het verschil in de compositie valt op, ook de weergave van het licht en de penseelvoering verschillen. Tobeen schildert zachte contouren en hij vult de vlakken met kleine stippelsg in.

 

5b. Albert Marquet Le Quai Bergeret Bayonne (1924), olieverf op paneel, 32x41 cm. MusŽe Basque et lĠhistoire de Bayonne. Afbeelding uit O. Ribeton, Bordeaux 2008.

 

 

 

6de vergelijking: Het schilderij van Tobeen Sur la dune (6a) en een foto van het strand bij Arcachon (6b).

 

6a. Tobeen Sur la dune (ca 1914) olieverf op doek, 92x73 cm. PrivŽ collectie.

 

Het schilderij van Tobeen en de foto zijn in hetzelfde jaar gemaakt en hebben beiden als onderwerp het strand te Arcachon. Arcachon ligt zoĠn 60 kilometer van Bordeaux, de duinen bereiken hier een hoogte van 110 meter boven zeeniveau. Echter het strandgezicht van het schilderij noch van de foto is van een hoog standpunt genomen.

Een van de verschillen tussen Sur la dune en ÔLa plage vers le MoulleauĠ is dat de horizon hoog in het vlak ligt in het schilderij en deze in de briefkaart iets beneden het midden ligt. Verschillend is ook dat op de foto de vrouw bijna in het midden ten opzichte van de beboste duinenrij loopt, terwijl Tobeens vier badgasten in de schaduw, helemaal op de rechter helft van het doek zich aan het vermaken zijn. De plooien van de witte handdoek, de witte bloeze en witte jurk versterken het onevenwichtig effect. De vrouw op de voorgrond, die haar mooie rechter been laat aanschouwen houdt de compositie in evenwicht.

Deze vergelijking brengt naar voren dat Tobeen door contrast aan te brengen zijn compositie spanning geeft. Hij brengt nog meer spanning aan: de foto laat zien dat in 1914 vrouwen nog een grote hoed en een lange rok droegen. De blote benen op de voorgrond onder de blik van de man in het gezelschap zal dan ook een uitdagende bedoeling hebben.

Het ritme blijkt levendig als je van links onder naar rechts en naar boven gaand de handen en blote armen van de vier figuren volgt en eveneens als je je oog laat gaan over de bomen in de achtergrond. Deze manier van componeren en hierbij de zachtaardige lijnvoering en de keuze van de kleur beige van het strand, het blauw van de jurk, het wit en donkergroen zijn typerend voor Tobeen.    

 

 

Le tableau de Tobeen et la photo sont de la mme annŽe et ont tous deux le thme de la plage dĠArcachon. Arcachon est ˆ une 60-aine de km de Bordeaux; les dunes y atteignent une hauteur de 100 m au dessus du niveau de la mer. La vue de la plage nĠest pas prise de haut, ni sur le tableau, ni sur la photo. Quand on compare les deux, on remarque que lĠhorizon du tableau est assez haut et celui de la photo est plut™t plus bas. Sur la photo on peut voir une femme se promenant presquĠau milieu par rapport de la dune arborŽe, tandis que le tableau reprŽsente 4 baigneurs, qui sĠamusent dans lĠombre dans la partie droite de la toile. Les plis de la serviette blanche, la chemise blanche et la robe blanche renforcent lĠeffet de non-ŽquilibrŽ. La femme ˆ lĠavant-plan qui laisse apercevoir sa belle jambe droite, rend lĠŽquilibre ˆ lĠÏuvre.

Cette comparaison montre que Tobeen utilise le contraste pour garder une certaine tension dans sa composition.

La photo montre quĠen 1914 les femmes portent encore chapeaux et jupes longues. Les jambes dŽnudŽes ˆ lĠavant-plan, ˆ la vue de lĠhomme aura aussi un r™le provocateur.

Le rythme semble vivant, quand on regarde dĠen bas ˆ gauche vers le haut ˆ droite, en suivant les mains et bras nus des 4 personnages et posant le regard sur les arbres ˆ lĠarrire-plan. Cette composition, les lignes douces et le choix de la couleur beige de la plage, le bleu de la robe, le blanc et le vert foncŽ, sont typique ˆ Tobeen.     

 

 

 

 

 

6b. Foto van het strand bij le Moulin bij Arcachon – Plage vers le Moulleau (1914). Letterkundig Museum, Den Haag. / Photo de la plage vers le Moulleau ˆ Arcachon (Gironde).

7de vergelijking: Het schilderij van Tobeen La Basquaise devant le port de Ciboure (7a), een foto van de toren die Tobeen weergeeft op zijn schilderij (7b) en het schilderij van Amedeo Modigliani Das DienstmŠdchen (7c).

 

7a. Tobeen La Basquaise devant le port de Ciboure ca 1917, fresco-techniek, privŽ-collectie.


Opvallend is dat Tobeen in het schilderij La Basquaise devant le port de Ciboure de vrouw zo weergeeft dat haar ogen goed zijn te onderscheiden in tegenstelling tot hoe Tobeen de meeste gezichten schildert, bijvoorbeeld de gezichten in het werk Sur la dune. Links in de achtergrond rijst de berg La Rhune op die in werkelijkheid ook te zien is vanuit Ciboure.

Rechts verrijst de klokkentoren. Vergeleken met de foto van deze toren heeft Tobeen hem vrij exact gekopieerd, maar hij geeft de toren wel langgerekter weer, evenals hij de neus van de vrouw erg lang maakt. Hij schildert realistisch, maar hij brengt veranderingen aan naar het hemzelf goed dunkt.

Wordt het schilderij van Tobeen vergeleken met Amedeo ModiglianiĠs werk Das DienstmŠdchen dan zijn er twee duidelijke verschillen aan te wijzen: de achtergrond van La Basquaise is gecompliceerder en de kleur blauw van haar kledingstuk is veel warmer. Behalve zijn kleur blauw, stralen zijn wit, rood en beige warmte af zoals dat in het schilderij Sur la dune ook is waar te nemen.

 

Ce qui surprend dans La Basquaise devant le port de Ciboure est que Tobeen reprŽsente la femme avec un regard dans les yeux. Les yeux sont distincts, contrairement aux visages dans la plupart de ses Ïuvres; par exemple les visages du tableau Sur la dune. Au fond ˆ gauche sĠŽrige le mont La Rhune, qui est rŽellement visible ˆ partir de Ciboure. Ë droite on voit sĠŽriger le clocher.

Quand on compare avec la photo du clocher, Tobeen lĠa copiŽ, mais en lĠŽtirant, tout comme il allonge le nez de la femme. Il est rŽaliste dans sa peinture, mais poŽtique, ˆ sa faon.

 

7b. Foto van de toren van de kerk Saint Vincent in Ciboure.

 

Beschrijving: Macintosh HD:Users:rosella:Documents:TobeenAfb. Monogrf:Hoofdstuk 13:y-O1-Torentje-Coboure.tif

 

 

7c. Amedeo Modigliani Das DienstmŠdchen (1916), olieverf op doek,   Kunsthaus ZŸrich.

Met het maken van vergelijkingen tussen werk van Tobeen en dat van andere kunstenaars en fotoĠs is op een eenvoudige manier geprobeerd hoe Tobeen werkt en wat hij als schilder heeft te zeggen.